# Phép cộng và phép trừ số tự nhiên – Toán lớp 6, Bài 4
> Bài 4 Toán lớp 6: Phép cộng và phép trừ số tự nhiên. Nội dung: ý chính trong một câu, phép cộng: số hạng + số hạng = tổng, hai tính chất của phép cộng, phép trừ: số bị trừ − số trừ = hiệu, tìm x: xem x đóng vai trò gì, lỗi hay gặp, bài tập theo dạng, trò chơi ở nhà (5 phút): "Cặp đôi tròn trăm".
- Trang bài: https://anim.vn/lop-6/toan/bai-04-phep-cong-va-phep-tru-so-tu-nhien/
- Video: https://youtu.be/r_CrSAbPF1I (7:40)
- Thuộc: Toán lớp 6 · Bài 4
- Bài tập về nhà (PDF, có lời giải): https://anim.vn/media/lop6-toan-bai-04/bai-tap-ve-nha.pdf
## Mục lục video
- 0:00 Mở đầu
- 0:23 Phép cộng
- 1:12 Giao hoán – kết hợp
- 1:58 Tính nhanh bằng ghép cặp
- 2:40 Phép trừ
- 3:29 Tóm tắt kiến thức
- 3:50 Dạng 1: Tính hợp lí
- 5:01 Dạng 2: Tìm x
- 6:12 Dạng 3: Bài toán thực tế
- 7:22 Kết bài
> Phiếu
## 1. Ý chính trong một câu
Cộng là **gộp thêm**, trừ là **bớt đi**. Hai phép này **ngược nhau**, và phép cộng có hai tính chất giúp bạn tính nhẩm rất nhanh.
## 2. Phép cộng: số hạng + số hạng = tổng
```
a + b = c
số hạng số hạng tổng
```
- **Ví dụ 1 (thang máy):** bạn ở tầng 2, đi lên 5 tầng thì tới tầng 7. Trên tia số: từ điểm 2 nhảy thêm 5 bước tới điểm 7, nên `2 + 5 = 7`.
- **Ví dụ 2 (đặt tính):** `2 475 + 1 368`. Viết thẳng cột, cộng từ phải sang trái:
đơn vị `5 + 8 = 13` viết 3 nhớ 1 · chục `7 + 6 + 1 = 14` viết 4 nhớ 1 · trăm `4 + 3 + 1 = 8` · nghìn `2 + 1 = 3`, ra kết quả **3 843**.
## 3. Hai tính chất của phép cộng
| Tính chất | Viết bằng chữ | Ví dụ tự kiểm |
|---|---|---|
| **Giao hoán** | `a + b = b + a` | Thanh 3 ô nối thanh 4 ô hay 4 ô nối 3 ô đều dài 7 ô |
| **Kết hợp** | `(a + b) + c = a + (b + c)` | `(18 + 7) + 3 = 25 + 3 = 28` · `18 + (7 + 3) = 18 + 10 = 28` (dễ nhẩm hơn!) |
| Cộng với 0 | `a + 0 = 0 + a = a` | `2 026 + 0 = 2 026` |
`(a + b) + c` hay `a + (b + c)` đều gọi là tổng của ba số, viết gọn là `a + b + c`.
### Mẹo tính nhanh: ghép cặp tròn chục, tròn trăm
- **Ví dụ 1:** `37 + 25 + 63 + 75 = (37 + 63) + (25 + 75) = 100 + 100 = 200`.
- **Ví dụ 2:** `45 + 128 + 55 + 72 = (45 + 55) + (128 + 72) = 100 + 200 = 300`.
- Số **gần tròn** thì "bù" cho tròn: `997 + 45 = 997 + 3 + 42 = 1 000 + 42 = 1 042`.
## 4. Phép trừ: số bị trừ − số trừ = hiệu
```
a − b = c vì b + c = a
số bị trừ số trừ hiệu
```
- **Ví dụ 1 (chai nước):** chai 500 ml, uống mất 180 ml, còn `500 − 180 = 320` ml. Kiểm tra: `180 + 320 = 500`.
- **Ví dụ 2 (bẫy):** `6 − 9` thì sao? Từ điểm 6 lùi 9 bước thì bị rơi ra khỏi gốc O, nên **không có** số tự nhiên nào là kết quả.
- Trong tập hợp số tự nhiên, `a − b` **chỉ làm được khi `a ≥ b`**.
## 5. Tìm x: xem x đóng vai trò gì
| x là… | Ví dụ | Cách tìm |
|---|---|---|
| số hạng | `x + 48 = 120` | x = tổng − số hạng kia = `120 − 48 = 72` |
| số trừ | `150 − x = 64` | x = số bị trừ − hiệu = `150 − 64 = 86` |
| số bị trừ | `x − 37 = 85` | x = hiệu + số trừ = `85 + 37 = 122` |
Luôn **thử lại**: thay x vào đề, ví dụ `122 − 37 = 85` là đúng.
## 6. Lỗi hay gặp
- **Tìm số trừ mà lại cộng:** `150 − x = 64` thì `x = 150 − 64`, **không phải** `150 + 64`. Cứ thử lại là phát hiện ngay: `150 − 214` không làm được.
- **Trừ "ngược" khi số bị trừ nhỏ hơn:** `6 − 9` không có kết quả trong ℕ; đừng viết thành `9 − 6 = 3`.
- **Đặt tính lệch cột:** các chữ số cùng hàng phải thẳng cột (đơn vị dưới đơn vị…); quên số nhớ là sai cả hàng sau.
- **Ghép cặp vội:** chỉ ghép những số có tổng tròn thật sự, kiểm lại bằng cách cộng nhẩm từng cặp trước khi viết.
## 7. Bài tập theo dạng
### Dạng 1 · Tính hợp lí
**Bài 1.** Tính nhanh: a) `58 + 196 + 42` · b) `125 + 318 + 75 + 82` · c) `2 999 + 64`
Đáp án
a) `(58 + 42) + 196 = 100 + 196 = 296`
b) `(125 + 75) + (318 + 82) = 200 + 400 = 600`
c) `2 999 + 1 + 63 = 3 000 + 63 = 3 063`
Đáp án
a) x là số hạng: `x = 200 − 56 = 144`
b) x là số trừ: `x = 300 − 125 = 175` (thử lại `300 − 175 = 125`)
c) x là số bị trừ: `x = 52 + 48 = 100`
Đáp án
a) `1 500 − 460 = 1 040` (lít)
b) `1 040 + 285 = 1 325` (lít)
c) `2 000 − 1 325 = 675` (lít)