Phép trừ (có nhớ) số có hai chữ số cho số có một chữ số

Dành cho phụ huynh đọc cùng bé. Chuẩn bị: một nắm đồ vật nhỏ (hạt đậu, khối lego, cúc áo…) và vài cái cốc hoặc dây chun để bó thành từng nhóm 10.

1. Không đủ khối lẻ để bớt: tháo một chục

Số có hai chữ số gồm chục và đơn vị: 43 là 4 chục (4 thanh, mỗi thanh 10 khối) và 3 khối lẻ.

Khi trừ, ta bớt đơn vị trước. Nếu số khối lẻ ít hơn số cần bớt, ta tháo 1 thanh chục ra thành 10 khối lẻ, rồi mới bớt.

• Ví dụ 1: Bạn Bin có 43 khối gỗ, cần lấy ra 6 khối lẻ để xây ống khói.
  3 khối lẻ không đủ bớt 6 → tháo 1 thanh: cột đơn vị có 10 + 3 = 13 khối. Bớt 6, còn 7 khối.
  Cột chục còn 4 − 1 = 3 thanh. Vậy 43 − 6 = 37.
• Ví dụ 2: 52 − 8. Có 2 khối lẻ, không đủ bớt 8 → tháo 1 thanh, được 12 khối. Bớt 8, còn 4.
  Chục còn 5 − 1 = 4. Vậy 52 − 8 = 44.

2. Đặt tính rồi tính: "không trừ được … lấy … nhớ 1"

    4 3          3 không trừ được 6, lấy 13 trừ 6 bằng 7, viết 7, nhớ 1
 -    6          4 trừ 1 bằng 3, viết 3
  -----
    3 7

"Lấy 13" chính là 3 khối lẻ cộng 10 khối của thanh chục vừa tháo. Vì đã tháo đi một thanh nên hàng chục phải trừ đi 1 đã nhớ.

• Ví dụ 1: 43 − 6 = 37 (như trên).
• Ví dụ 2: 71 − 5: 1 không trừ được 5, lấy 11 trừ 5 bằng 6, viết 6, nhớ 1; 7 trừ 1 bằng 6, viết 6. Vậy 71 − 5 = 66.

3. Ghi nhớ

4. Lỗi hay gặp

• Trừ ngược ở hàng đơn vị: 62 − 5, bé thấy 2 không trừ được 5 liền lấy 5 − 2 = 3 và viết 63. Sai! Luôn lấy số ở trên trừ số ở dưới: 12 − 5 = 7, viết 7, nhớ 1; 6 − 1 = 5 → 57.
  Mẹo kiểm tra: phép trừ thì kết quả phải bé hơn số bị trừ (63 > 62 là chắc chắn sai).
• Quên trừ số nhớ: 45 − 9 viết ra 46. Đúng: 15 − 9 = 6, viết 6, nhớ 1; 4 − 1 = 3 → 36.
  Mẹo: vừa nói "nhớ 1" thì viết chữ 1 nhỏ lên trên hàng chục cho tới khi trừ xong hàng chục.
• Số tròn chục: 90 − 4. Hàng đơn vị là số 0, không trừ được 4 → lấy 10 − 4 = 6, viết 6, nhớ 1; 9 − 1 = 8 → 86.
• Đặt lệch cột: số trừ (một chữ số) phải đứng thẳng dưới hàng đơn vị, không đứng dưới hàng chục.
• Bài toán "còn lại", "ít hơn": làm phép trừ.

5. Bài tập theo dạng

Dạng 1. Đặt tính rồi tính

Cách làm: viết số thẳng cột → tính từ phải sang trái → không trừ được thì lấy thêm 10, nhớ 1 → hàng chục trừ đi 1.

a) 34 − 8 b) 90 − 4 c) 65 − 7 d) 23 − 9

Dạng 2. Đúng hay sai?

Cách làm: tự tính lại từng hàng, xem bạn có trừ ngược (lấy số dưới trừ số trên) hay quên trừ số nhớ không.

a) 62 − 5 = 63 b) 45 − 9 = 46 c) 81 − 6 = 75 d) 53 − 7 = 54

Dạng 3. Bài toán có lời văn

Bà nướng 51 chiếc bánh quy. Cả nhà đã ăn 8 chiếc.
a) Còn lại bao nhiêu chiếc bánh?
b) Mẹ nướng ít hơn bà 7 chiếc. Mẹ nướng được bao nhiêu chiếc bánh?

6. Trò chơi ở nhà (5 phút): "Tháo bó"

1. Bố/mẹ bó sẵn vài bó 10 hạt đậu (cho vào cốc hoặc buộc dây chun) và để vài hạt lẻ: ví dụ 3 bó + 2 hạt = 32.
2. Bố/mẹ "xin" bé một số hạt lẻ nhiều hơn số hạt lẻ đang có, ví dụ 5 hạt.
3. Bé thấy không đủ, hô to "tháo bó!", đổ một bó ra thành 10 hạt lẻ (bây giờ có 12 hạt lẻ), rồi đưa 5 hạt.
4. Đếm lại: 2 bó + 7 hạt = 27. Bé viết phép tính dọc ra giấy: 32 − 5 = 27 và đọc "2 không trừ được 5, lấy 12 trừ 5 bằng 7, viết 7, nhớ 1; 3 trừ 1 bằng 2, viết 2". Đổi vai: bố mẹ tính, thỉnh thoảng cố tình "trừ ngược" hoặc "quên nhớ" để bé bắt lỗi.