Phép cộng và phép trừ số tự nhiên

Phiếu

1. Ý chính trong một câu

Cộng là gộp thêm, trừ là bớt đi. Hai phép này ngược nhau, và phép cộng có hai tính chất giúp bạn tính nhẩm rất nhanh.

2. Phép cộng: số hạng + số hạng = tổng

   a   +   b   =   c
 số hạng  số hạng  tổng

• Ví dụ 1 (thang máy): bạn ở tầng 2, đi lên 5 tầng thì tới tầng 7. Trên tia số: từ điểm 2 nhảy thêm 5 bước tới điểm 7, nên 2 + 5 = 7.
• Ví dụ 2 (đặt tính): 2 475 + 1 368. Viết thẳng cột, cộng từ phải sang trái:
  đơn vị 5 + 8 = 13 viết 3 nhớ 1 · chục 7 + 6 + 1 = 14 viết 4 nhớ 1 · trăm 4 + 3 + 1 = 8 · nghìn 2 + 1 = 3, ra kết quả 3 843.

3. Hai tính chất của phép cộng

(a + b) + c hay a + (b + c) đều gọi là tổng của ba số, viết gọn là a + b + c.

Mẹo tính nhanh: ghép cặp tròn chục, tròn trăm

• Ví dụ 1: 37 + 25 + 63 + 75 = (37 + 63) + (25 + 75) = 100 + 100 = 200.
• Ví dụ 2: 45 + 128 + 55 + 72 = (45 + 55) + (128 + 72) = 100 + 200 = 300.
• Số gần tròn thì "bù" cho tròn: 997 + 45 = 997 + 3 + 42 = 1 000 + 42 = 1 042.

4. Phép trừ: số bị trừ − số trừ = hiệu

   a    −   b   =   c        vì   b + c = a
số bị trừ  số trừ  hiệu

• Ví dụ 1 (chai nước): chai 500 ml, uống mất 180 ml, còn 500 − 180 = 320 ml. Kiểm tra: 180 + 320 = 500.
• Ví dụ 2 (bẫy): 6 − 9 thì sao? Từ điểm 6 lùi 9 bước thì bị rơi ra khỏi gốc O, nên không có số tự nhiên nào là kết quả.
• Trong tập hợp số tự nhiên, a − b chỉ làm được khi a ≥ b.

5. Tìm x: xem x đóng vai trò gì

Luôn thử lại: thay x vào đề, ví dụ 122 − 37 = 85 là đúng.

6. Lỗi hay gặp

• Tìm số trừ mà lại cộng: 150 − x = 64 thì x = 150 − 64, không phải 150 + 64. Cứ thử lại là phát hiện ngay: 150 − 214 không làm được.
• Trừ "ngược" khi số bị trừ nhỏ hơn: 6 − 9 không có kết quả trong ℕ; đừng viết thành 9 − 6 = 3.
• Đặt tính lệch cột: các chữ số cùng hàng phải thẳng cột (đơn vị dưới đơn vị…); quên số nhớ là sai cả hàng sau.
• Ghép cặp vội: chỉ ghép những số có tổng tròn thật sự, kiểm lại bằng cách cộng nhẩm từng cặp trước khi viết.

7. Bài tập theo dạng

Dạng 1 · Tính hợp lí

Bài 1. Tính nhanh: a) 58 + 196 + 42 · b) 125 + 318 + 75 + 82 · c) 2 999 + 64

Dạng 2 · Tìm x

Bài 2. Tìm số tự nhiên x: a) x + 56 = 200 · b) 300 − x = 125 · c) x − 48 = 52

Dạng 3 · Bài toán thực tế

Bài 3. Một bể có 1 500 lít nước. Buổi sáng dùng hết 460 lít, buổi chiều bơm thêm 285 lít.
a) Sau buổi sáng bể còn bao nhiêu lít? · b) Cuối ngày bể có bao nhiêu lít? · c) Bể chứa tối đa 2 000 lít. Cần bơm thêm bao nhiêu lít nữa thì đầy?

8. Trò chơi ở nhà (5 phút): "Cặp đôi tròn trăm"

Viết 8 số lên 8 mẩu giấy, sao cho có 4 cặp cộng lại tròn trăm (ví dụ 37 & 63, 128 & 72, 45 & 55, 219 & 81). Úp giấy xuống, lật 2 tờ một lượt: cặp nào cộng tròn trăm thì giữ lại. Ai giữ được nhiều cặp nhất thắng. Chơi xong, cộng tất cả 8 số trong 10 giây bằng cách ghép cặp!